سلطان محمد ميرزا قاجار
23
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
عمارات عاليه زياد بنا نمودند . در خارج شهر عمارت قصر قاجار و نگارستان و لالهزار از بناهاى آن بزرگوار است . در هر دهى از دهات شميران كه محل تفرّج و ييلاق شاهزادگان بود ، قصر [ ى ] عالى بنا شد . زاويهء مقدسهء حضرت عبد العظيم را تعمير فرموده ، ضريح نقره در آن بقعهء متبركه نصب فرمودند . طهران در عهد محمد شاه در عهد دولت محمّد شاه مرحوم ، آبادى شهر و بيرون روى به تزايد نهاد و باغات داخل شهر مبدل به عمارت گشت . اراضى خارج شهر رفتهرفته باغستان شد [ و ] قنوات بسيار از اطراف جارى كردند . حاجى ميرزا آغاسى از رود كرج نهرى به شهر آورد . بسيار كار خوبى بود . چون همه كارهاى آن مرحوم نقش بر آب بود ، با اينكه اين عمل بزرگ بجايى بود ، دوام نكرد [ و ] بعد از چندى متروك شد . طهران در عهد ناصر الدين شاه در عهد دولت شاهنشاه جوانبخت ناصر الدين شاه ، از ازدحام مردم عرصهء آبادى شهر بر خلق تنگ شده [ و ] قيمت عمارات بسيار گران شد . [ در ] همه سمت شهر [ 3 ب ] شروع به ساختن خانهها و عمارات عاليه و باغات باصفا كردند . همه طرف شهر چنان آباد گشت كه از هر جهت نيكوتر از شهر شد . فرع زياده بر اصل است . از امر آن پادشاه جوانبخت عمارات پادشاهى و ارگ سلطنتى رونق بهشت يافت . عمارات بسيار عالى بنا نهادند . ازجمله باغى و عماراتى بسيار مزيد بر باغ قديم و عمارات سابق نمودند . قصرى مرتفع موسوم به شمس العماره در آن باغ ساخته شد . ميدان ارگ كه زمينى بود بىآب و علف ، سبز و خرم گشت و منبع آب جميع دار الخلافه شد . قناتى بسيار معتبر به حكم پادشاه براى ارگ و شهر جارى نمودند . اگرچه ابنيهء عاليهء اين دولت بسيار است ، شرح آن مايهء اطناب كلام گردد ؛ مختصر مىنگارم . عمارت سلطنتآباد شميران و باغ و عمارت دوشان تپه از بناهاى اين دولت است . خرابههاى رى در اين دولت صورت آبادى گرفت . مىتوان گفت [ 4 آ ] كه در اين دولت روزافزون در ولايت طهران زمين